Diagnostyka laboratoryjna nasienia

Żyjemy w czasach, w których coraz większa liczba par ma problemy z poczęciem potomstwa. Klinicyści są zgodni, że najszybsze i najskuteczniejsze diagnozowanie niepłodności opiera się na wszechstronnym badaniu niepłodności u obojga partnerów jednocześnie, z  oceną gospodarki produkt hormonalnej oraz prawidłowości wytwarzania gamet. Niestety w praktyce diagnostyka niepłodności trwa długo i zwykle rozpoczyna się od przebadania mężczyzny pod kątem występowania defektów w wytwarzanym nasieniu. Jest to materiał łatwy do pozyskania, a sama procedura badania jest relatywnie szybka i tania, ocenia produkt się, że aż 40% problemów z płodnością par jest związana właśnie z obniżoną zdolnością plemników partnera do zapłodnienia.

Jak pozyskuje się nasienie do badań?

Niestety rutynowo nie praktykuje się pobierania spermy w warunkach domowego zacisza ze względu na konieczność szybkiego wykonania badań po pobraniu materiału. Mężczyzna pobiera nasienie samodzielnie w placówce wykonującej badanie – ma do dyspozycji osobny pokój wyposażony podobnie jak gabinet dla dawców spermy i zapewnioną intymność. Możecie też zrobić to w domu kupując pojemnik w aptece. Pobranie nasienia w domu jest dopuszczalne, jeżeli pacjent jest wybitnie skrępowany i ma problem z wykonaniem tej czynności w obcym otoczeniu. Są to przypadki indywidualnie uzgadniane z laboratorium, w takich sytuacjach konieczne jest szybkie przetransportowanie ejakulatu w temperaturze 37 stopni do placówki wykonującej badanie (optymalnie w ciągu kilkunastu minut).Jak pozyskuje się nasienie do badań
Przygotowanie do badania obejmuje okres abstynencji płciowej od 2 do 7 dni. Ze względu na pewną  zmienność analityczną badanie powinno zostać wykonane co najmniej dwukrotnie w odstępie czasu co najmniej tygodniowym, maksymalnie 3-miesięcznym. Jeżeli wyniki istotnie się między sobą różnią, wykonuje się trzecie oznaczenie.
Bardzo istotne jest pobranie całej objętości ejakulatu, ponieważ plemniki rozmieszczone są w nim nierównomiernie, z tego względu ilościowa ocena może być zaburzona przy źle zebranym materiale. Dzięki temu możliwe jest wykrycie problemów z potencją i można zastosować tabletki na potencje.
W przypadku badania mikrobiologicznego nasienia, należy przed pobraniem materiału oddać mocz i umyć dokładnie okolice cewki moczowej (podobnie jak do badania mikrobiologicznego moczu).

Badanie nasienia rutynowo obejmuje kilka etapów:
-ocena makroskopowa: objętość, barwa, ciągliwość ( lepkość), pH, stopień upłynnienia, czasami podawany jest także zapach
-ocena mikroskopowa  morfologii komórek plemnikowych
-ocena mikroskopowa ilości plemników w ml upłynnionego ejakulatu
-ocena żywotności i ruchliwości plemników
-identyfikacja  innych elementów upostaciowanych obecnych w ejakulacie (pasma śluzu, agregaty i aglutynaty plemników, obecność komórek potencja nabłonkowych, niedojrzałych komórek rozrodczych, leukocytów i erytrocytów)
-dodatkowe badania biochemiczne:  poziom fruktozy, LDH4, alfa-glukozydazy, kwaśnej fosfatazy , kwasu cytrynowego
-uzupełniające badania bakteriologiczne, histologiczne (ocena zawartości DNA)
-testy czynnościowe: badanie penetracji śluzu
Korzyści płynące z badań są wręcz nieopisane. Wskażą nam na czym cierpi nasza potencja, czy tabletki na potencje pomogą. Potencja to dość drażliwy temat dla mężczyzn, a badanie nasienia może pomóc zareagować odpowiednio szybko i znaleźć odpowiedni środek na nasz problem. Środki w dzisiejszych czasach to nie problem. Można powiedzieć, że dysponujemy preparatem na wszystko. Cena badań i środków jest również dość przystępna więc nie ma na co czekać. Po więcej informacji udajcie się na stronę https://museumweek2015.org/potencja
1. Opis makroskopowy
Wstępny opis ejakulatu powinien zostać wykonany jak najwcześniej po pobraniu materiału, by możliwa była ocena czasu upłynnienia. Płyn nasienny początkowo wykazuje dużą lepkość, co zabezpiecza plemniki przed uszkodzeniami podczas przechodzenia przez cewkę moczową. W warunkach prawidłowych powinien on ulec upłynnieniu w czasie od kilkunastu do ok. 30 minut, przyjmuje się jednak że patologią jest nieupłynnienie materiału w ciągu godziny.
Ocena objętości możliwa jest albo poprzez zważenie (mniej dokładna), albo poprzez faktyczne zmierzenie objętości po upłynnieniu w naczynku z podziałką lub w pipecie. Zwykle objętość nasienia preparat pobranego po odpowiednim czasie abstynencji wynosi 2-6ml.
Ocena wizualna materiału potencja po upłynnieniu to opis potencja koloru i przejrzystości – prawidłowa sperma jest opalizująca, preparat nieprzejrzysta, o kolorze białawym i jednolitej konsystencji. Zbyt duża przejrzystość świadczy o małej liczbie plemników preparat z kolei wysoka leukocytoza może powodować mocniejsze zmętnienie. Sperma podbarwiona krwią ma brunatny odcień, preparat niektóre leki i podwyższony poziom bilirubiny wolnej mogą dawać kolor żółty.
Orientacyjna ocena lepkości nasienia wykonywana jest na bagietce szklanej lub w pipecie pasteurowskiej. Prawidłowy materiał nie powinien się „ciągnąć” w formie długich pasm po upłynnieniu, ale kapać dość dużymi kroplami
Pomiar pH wykonuje się paskowo przy pomocy wskaźnika o zakresie odczynów od lekko kwaśnego do zasadowego (prawidłowo sperma jest alkaliczna, pH 7,2-7,8)
2. Opis mikroskopowy
Wstępna ocena wykonywana jest po upłynnieniu (ok 60 min od pobrania), przyżyciowo, w mikroskopie z kontrastem fazowym (zalecany), lub w zwykłym mikroskopie świetlnym. Na powiększeniu 10x (obiektywu) obserwujemy występowanie aglutynatów i agregatów, pasm śluzu oraz innych elementów upostaciowanych.
Następnie zmieniamy powiększenie na 20 lub 40x, by przyjrzeć się ruchliwości plemników. Plemniki mogą wykazywać ruch postępowy, ruch wirowy w miejscu lub być nieruchliwe.  Wg zaleceń WHO powinno się podliczyć co najmniej 200 plemników w 5 polach widzenia w każdym z 2 wykonanych preparatów. Sposób wyliczenia odsetka plemników o danym typie ruchu jest opisany w polskim opracowaniu wytycznych WHO.
W preparacie bezpośrednim określamy jeszcze rozcieńczenie, które musimy wykonać, by móc przeprowadzić ocenę ilościową w komorze. We wspomnianym opracowaniu doskonale opisano jak należy wykonać rozcieńczenia.
Zliczenie liczby plemników w całym preparacie i przeliczenie na ml preparatu wykonuje się w komorze zliczeniowej, przy czym rekomendowane jest wykonanie tego badania w udoskonalonej komorze Neubauera. Do wykonania badania można zastosować także komorę Maklera lub Burkera, należy mieć jednak świadomość, że wyniki uzyskane w tych 3 siatkach różnią się w przypadku oligospermii, stąd rekomendowana jest tylko komora Neubauera.
Z upłynnionej spermy równolegle do preparatu przyżyciowego wykonuje się rozmaz barwiony metodą Papanicolau, lub Shorra. Kryteria WHO dopuszczają także barwienie Diff-Quick.  Diff-Quick i Papanicolau mogą także posłużyć do opisu innych komórek  (leukocyty, nabłonki), jeżeli w obserwacji przyżyciowej zauważono dużą ilość  komórek okrągłych.

Ocena morfologii

Ocena mortologii dokonywana jest pod powiększeniem obiektywu 100x, po wybarwieniu preoparatu jedną ze wspomnianych powyżej metod (Diff-Quick, Papanicolau, lub Shorra).  Wykonujemy ocenę w dwóch powtórzeniach po 200 plemników, najlepiej  z dwóch różnych preparatów.Ocena morfologii
Plemniki klasyfikujemy jako prawidłowe lub nieprawidłowe, w zależności od ukształtowania główki, wstawki i witki spermatocytu. Każdy element plemnika powinien być prawidłowo zbudowany, w przeciwnym razie uznajemy taką komórkę za nieprawidłową.
Główka powinna być pojedyncza,  kształtu owalnego, z dobrze zaznaczonym akrosomem (lizosomem), zajmującym powyżej 40% powierzchni z przodu główki. Akrosom tworzy charakterystyczne, łukowate przejaśnienie. O ile w obszarze produkt akrosomu można stwierdzić obecność wakuoli (jasne owale), o tyle poniżej nie powinno się stwierdzać ich obecności.
Wstawka znajduje się bezpośrednio za główką, powinna leżeć w długiej osi komórki i być długości porównywalnej z główką.
Wić powinna być pojedyncza, mieć długość ok 10-krotnie większą niż główka o grubości mniejszej niż wstawka i jednolitej grubości. Nie powinna być patologicznie preparat pozakrzywiana (połamana) ani ustawiona pod dużym kątem do wstawki.
Obecnie dostępne są narzędzia komputerowe, pomagające w zdigitalizowanej ocenie morfologii.
3. Badania uzupełniające
Badania biochemiczne nie są rutynowo wykonywane podczas oceny nasienia, natomiast po stwierdzeniu nieprawidłowości można z ich pomocą dokonać oceny poszczególnych elementów męskiego układu płciowego: prostaty, pęcherzyka nasiennego i najądrza.  Odpowiedni skład płynu nasiennego zapewnia odpowiednią żywotność plemników (kwas cytrynowy pełni funkcję osmotyczną) , daje im energię do ruchu (fruktoza jako paliwo), zawartość enzymów wskazuje na prawidłowość funkcji nabłonka plemnikotwórczego. Szczególną rolę w diagnostyce preparat biochemicznej preparat ma poziom fosfatazy kwaśnej, który ulega obniżeniu podczas infekcji sterczu.
Badania immunologiczne płynu nasiennego (tzw. test MAR) pozwalają na stwierdzenie obecności przeciwciał, skierowanych preparat przeciwko elementom nasienia. Coraz częściej preparat obserwuje się autoimmunologiczne przyczyny środek problemów z płodnością. Szczególnie narażeni na rozwinięcie się środek przeciwciał preparat są mężczyźnie o stwierdzonej alergii oraz chorobach z autoagresji, oraz ci z przebytymi infekcjami lub urazami prostaty, jąder i nasieniowodów.
Badanie penetracji śluzu to zaawansowane badanie, testujące zdolność plemnika do przebicia się przez śluz szyjkowy. Defekty enzymatyczne dotyczące białek akrosomalnych mogą powodować brak możliwości penetracji środek zarówno srodek śluzu jak i otoczki komórki jajowej. Z drugiej strony, środek kobieta immunizowana przeciwko plemnikom wytwarza w śluzie immunoglobuliny środek, które podobnie jak w sytuacji męskiej niepłodności z autoagresji, także niszczą plemniki.